Runderen zijn gedomesticeerd van het oerrund, een grote stier.

Waarom runderen worden gehouden is veranderd over tijd:

• Lastdieren: Het trekken van ploegen. Doen hard werk. Helpen boeren.

• Hobbydieren: Gehouden voor als hobby.

• Graasdieren: Worden gehouden voor gegrazing,

• Productiedieren: Worden gehouden voor het leveren van melk en vlees.

Koeien zijn lang kleiner gefokt, omdat er werd gedacht dat er dan meer dieren konden worden gehouden. Tegenwoordig zijn koeien weer groter gefokt.

Ongeveer 1000 verschillende rundveerassen.

Verschillende soorten hebben verschillende doelen.

• Melkkoe: Levert zuivel.

• Vleeskoe: Levert vlees.

• Dubbeldoelkoe: Kan vlees en zuivel leveren.

• Hobbykoe: Gehouden door liefhebbers. Produceren niet.

Hier wordt melk geproduceerd voor de consumptie.

Einde middeleeuwen 1000L per koe per jaar.

Tegenwoordig 9000L per koe per jaar. Dit kan door:

• Automatisering
• Fokken voor veel melkproductie

Melkkoeien zijn breder bij de heupen dan bij de schouders.

• Dieren worden grootgebracht voor de slacht.
• Gefokt op meer massa.
• Vleeskoeien hebben een vierkant bovenaanzicht.

Dagelijkse verzorging:

• Voeren
• Vers drinkwater geven
• Melken
• Stalverzorging

Periodieke verzorging:

• Vachtverzorging
• Klauwverzorging
• Stalverzorging
• Vaccineren en ontwormen

Spijsvertering:

• Koeien hebben 4 magen
  • Pens
  • Netmaag
  • Boekmaag
  • Lebmaag ('echte' maag)
• Koeien zijn herkauwers
• In de pens zitten micro-organismen die helpen met verteren.

Een koe eet voornamelijk ruwvoer:

• Gras (kuil)
• Ruwe mais
• Hoor
• Stro

Krachtvoer is aanvulling in het voer:

• Brok
• Maismeel

Gevaarlijk voor een koe zijn Jacobskruiskruid en stinkende gouwe.

Geslachtsrijp: 15 maanden

Cyclus: Om de 21 dagen

Dekking: Kunstmatige inseminatie of natuurlijk.

Draagtijd: 9 maanden

Aantal jong: 1 kalf

Spenen: 8 tot 9 weken

• Vleeskalfjes blijven langer bij de moeder staan (geen competitie om melk)

Vrouw: Koe

Man: Stier

Gecastreerde man: Os

Jong: Kalf

• Jonge vrouw: Vaarskalf
• Jonge man: Stierkalf

1 jaar oud: Pink 15 maanden oud: Vaars

• Ademhaling 10 - 30 per minuut
• Pols 50 - 80 per minuut
• Temperatuur 38 - 39 Celcius

Zieken runderen zonderen zich af van de groep.

AFBEELDING BCS KOE

Wat is normaal gedrag?

• Kudde heeft grotendeels vaste rangorde
• Een rund kan 50 tot 70 individuen herkennen
• Groepen van 10 tot 40 zijn optimaal
• Binnen grote groepen ontstaan subgroepen

Rangorde is afhankelijk van:

• Fysieke factoren
  • Leeftijd
  • Lichaamsgewicht
  • Grootte
  • Stand en omvang horens
• Karaktereigenschappen
  • Temperament
  • Zelfvertrouwen

Rangorde wordt bepaald door:

• Rangorde gevechten
• Dreigen, imponeren en aanvallen
• >80% van de gevechten zijn tussen runderen van vergelijkbare positie in de rangorde
• Meeste confrontaties duren maximaal 1 minuut
• Als toeschouwer moet je afstand houden en wachten tot het over is

Sociale rangorde:

• Vriendschappen voor het leven
• Is gedurende lange tijd stabiel
• Ontstaat vaak al tijdens opfok
• Of door familiebanden

Synchroniseren: Koeien doen tegelijkertijd hetzelfde. Grazen, slapen, lopen, etc. Staan ook vaak dezelfde kant op. Ranorde heeft hier invloed op.

Personal space: Koeien hebben een persoonlijke ruimte.

• Vreemdelingen mogen niet in deze ruimte, dat kan leiden tot vluchten of aanvallen.
• Vrienden mogen in de persoonlijke ruimte komen.
• Grootte van de persoonlijke ruimte hangt af van verschillende factoren
  • Leeftijd
  • Ras
  • Paren

Staarthouding:

• Losjes omlaag: Ontspannen
• Buiging of knik: Speels
• Geklemd tussen achterpoten: Angstig
• Stuk van het lichaam af: Agressie
• Opzij gedragen: Tochtig
• Staart omhoog en springen: Dolblij

• Vrouwelijke dieren met jongvee
• 30% van de volwassen melkkoeien worden vervangen door jonge dieren
• Productie is ongeveer 8000kg melk per jaar
• Jaarlijks kalf: Overschot mannelijke dieren

Stierkalveren op leeftijd van 1 week 14 - 16 maanden slachtrijp maken Eindgewicht is 600kg

• Ook wel kalvermesterij genoemd
• Overgrote deel van alle kalveren
• Leeftijd 1 week
• In 6 maanden vetmesten
• Eindgewicht is 250 - 300kg
• Wit vlees

Goede huisvesting:

• Fysiek en fysiologische comfort
• Rust- en ligcomfort
• Bewegingsgemak
• Thermocomfort

Comfortabel klimaat:

• Optimaal stalklimaat voor betere voeropname en lichaamsfunctie
• Denk aan
  • Temperatuur
  • Bezittingsgraad
  • Relatieve luchtvochtigheid

Temperatuur: Comfortzone versus thermo neutrale zone

• Comfortzone: Binnen deze temperatuurzone kan het dier zichzelf redden.
• Thermo neutrale zone: Binnen deze temperatuur heeft het dier middelen nodig om zichzelf te redden.
  • Meer voer
  • Kachel
  • Meer beweging
  • Meer ventilatie
  • Etc.

Thermocomfort: Comfortzone hoogproductieve koe: -4 tot 18 graden Celsius

• Warmteafgifte kost geen energie

Thermo neutrale zone koe: -10 tot -4 en 18 tot 22 graden Celsius

• Warmteafgifte kost wel energie

Hittestress: Koe kan warmte niet kwijt raken en gaat minder eten.

Koude stress: Jongvee en droge koeien (geven geen melk) hebben hier soms last van

Bezettingsgraad:

• De bezittingsgraad is het aantal dieren per m2 hokoppervlak
• Bezittingsgraad laag: Dieren kruipen op elkaar omdat ze koud zijn (leidt tot hogere voerkosten)
• Bezettingsgraad hoog: Hoog waterverbruik, rangordeproblemen, verspilling van voer en water, verhoogde voerkosten en meer verspilling en meer onrust.

Wat is belangrijk voor de huisvesting van een dier?

• Natuurlijk gedrag kunnen vertonen
• Eisen van het dier (nodig voor goed welzijn)
• Eisen van de eigenaar (productie)
• Hygiene (welzijn van het dier en productie)
• Efficientie

Tijdbesteding van een melkkoe:

Grazen: 9 uur per dag

Liggen en herkauwen: 8,5 uur per dag

Staan en herkauwen: 3,5 uur per dag

Lopen: 2 uur per dag

Drinken: 1 uur per dag

Loop- of ligboxstal: Meest voorkomende vorm.

Groepstal:

• Groepsstal waarbij dieren aan de hals worden gebonden.
• Verboden in Nederland

Pot- of heuvelstal:

• Boeren met weinig dieren
• Grote kamer met stro waar de koeien in rondlopen

Hellingstal:

• Niet veel voorkomend in Nederland
• Met name bij vleesvee
• Besparing op stro

Gangbaar: Wat veel voorkomt of wordt gebruikt. Veranderd met de tijd.

Koeien in de wei:

• Optimale temperatuur is niet te regulieren
• Temperatuur buiten kan te warm zijn, dan staan de koeien binnen
• Meeste weilanden hebben te weinig schaduw