======Rundvee====== Runderen zijn gedomesticeerd van het oerrund, een grote stier. Waarom runderen worden gehouden is veranderd over tijd: * **Lastdieren:** Het trekken van ploegen. Doen hard werk. Helpen boeren. * **Hobbydieren:** Gehouden voor als hobby. * **Graasdieren:** Worden gehouden voor gegrazing, * **Productiedieren:** Worden gehouden voor het leveren van melk en vlees. ===Geschiedenis=== Koeien zijn lang kleiner gefokt, omdat er werd gedacht dat er dan meer dieren konden worden gehouden. Tegenwoordig zijn koeien weer groter gefokt. ====Verschillende soorten==== Ongeveer 1000 verschillende rundveerassen. Verschillende soorten hebben verschillende doelen. * **Melkkoe:** Levert zuivel. * **Vleeskoe:** Levert vlees. * **Dubbeldoelkoe:** Kan vlees en zuivel leveren. * **Hobbykoe:** Gehouden door liefhebbers. Produceren niet. =====Veehouderijen===== ====Melkveehouderij:==== Hier wordt melk geproduceerd voor de consumptie. Einde middeleeuwen **1000L per koe per jaar**. Tegenwoordig **9000L per koe per jaar**. Dit kan door: * Automatisering * Fokken voor veel melkproductie Melkkoeien zijn breder bij de heupen dan bij de schouders. ====Vleeshouderij:==== * Dieren worden grootgebracht voor de slacht. * Gefokt op meer massa. * Vleeskoeien hebben een vierkant bovenaanzicht. ====Verzorging==== **Dagelijkse verzorging:** * Voeren * Vers drinkwater geven * Melken * Stalverzorging **Periodieke verzorging:** * Vachtverzorging * Klauwverzorging * Stalverzorging * Vaccineren en ontwormen ====Voeding==== Spijsvertering: * Koeien hebben 4 magen * Pens * Netmaag * Boekmaag * Lebmaag ('echte' maag) * Koeien zijn herkauwers * In de pens zitten micro-organismen die helpen met verteren. Een koe eet voornamelijk **ruwvoer**: * Gras (kuil) * Ruwe mais * Hoor * Stro **Krachtvoer** is aanvulling in het voer: * Brok * Maismeel Gevaarlijk voor een koe zijn Jacobskruiskruid en stinkende gouwe. ====Voortplanting==== Geslachtsrijp: 15 maanden Cyclus: Om de 21 dagen Dekking: Kunstmatige inseminatie of natuurlijk. Draagtijd: 9 maanden Aantal jong: 1 kalf Spenen: 8 tot 9 weken * Vleeskalfjes blijven langer bij de moeder staan (geen competitie om melk) Vrouw: Koe Man: Stier Gecastreerde man: Os Jong: Kalf * Jonge vrouw: Vaarskalf * Jonge man: Stierkalf 1 jaar oud: Pink 15 maanden oud: Vaars ====APT==== * Ademhaling 10 - 30 per minuut * Pols 50 - 80 per minuut * Temperatuur 38 - 39 Celcius Zieken runderen zonderen zich af van de groep. ====Body Condition Score==== **AFBEELDING BCS KOE** =====Natuurlijk gedrag===== Wat is normaal gedrag? * Kudde heeft grotendeels vaste **rangorde** * Een rund kan **50 tot 70 individuen herkennen** * Groepen van **10 tot 40** zijn optimaal * Binnen grote groepen ontstaan subgroepen Rangorde is afhankelijk van: * Fysieke factoren * Leeftijd * Lichaamsgewicht * Grootte * Stand en omvang horens * Karaktereigenschappen * Temperament * Zelfvertrouwen Rangorde wordt bepaald door: * Rangorde gevechten * Dreigen, imponeren en aanvallen * >80% van de gevechten zijn tussen runderen van vergelijkbare positie in de rangorde * Meeste confrontaties duren maximaal 1 minuut * Als toeschouwer moet je afstand houden en wachten tot het over is Sociale rangorde: * Vriendschappen voor het leven * Is gedurende lange tijd stabiel * Ontstaat vaak al tijdens opfok * Of door familiebanden Synchroniseren: Koeien doen tegelijkertijd hetzelfde. Grazen, slapen, lopen, etc. Staan ook vaak dezelfde kant op. Ranorde heeft hier invloed op. Personal space: Koeien hebben een persoonlijke ruimte. * Vreemdelingen mogen niet in deze ruimte, dat kan leiden tot vluchten of aanvallen. * Vrienden mogen in de persoonlijke ruimte komen. * Grootte van de persoonlijke ruimte hangt af van verschillende factoren * Leeftijd * Ras * Paren ===Lichaamstaal=== Staarthouding: * Losjes omlaag: Ontspannen * Buiging of knik: Speels * Geklemd tussen achterpoten: Angstig * Stuk van het lichaam af: Agressie * Opzij gedragen: Tochtig * Staart omhoog en springen: Dolblij =====Verschillende Rundveehouderijen===== ===Melkveebedrijf:=== * Vrouwelijke dieren met jongvee * 30% van de volwassen melkkoeien worden vervangen door jonge dieren * Productie is ongeveer 8000kg melk per jaar * Jaarlijks kalf: Overschot mannelijke dieren ===Vleesstierenbedrijf:=== Stierkalveren op leeftijd van 1 week 14 - 16 maanden slachtrijp maken Eindgewicht is 600kg ===Vleeskalverenbedrijf:=== * Ook wel kalvermesterij genoemd * Overgrote deel van alle kalveren * Leeftijd 1 week * In 6 maanden vetmesten * Eindgewicht is 250 - 300kg * Wit vlees ====Huisvesting==== **Goede huisvesting:** * Fysiek en fysiologische comfort * Rust- en ligcomfort * Bewegingsgemak * Thermocomfort **Comfortabel klimaat:** * Optimaal stalklimaat voor betere voeropname en lichaamsfunctie * Denk aan * Temperatuur * Bezittingsgraad * Relatieve luchtvochtigheid **Temperatuur:** Comfortzone versus thermo neutrale zone * Comfortzone: Binnen deze temperatuurzone kan het dier zichzelf redden. * Thermo neutrale zone: Binnen deze temperatuur heeft het dier middelen nodig om zichzelf te redden. * Meer voer * Kachel * Meer beweging * Meer ventilatie * Etc. **Thermocomfort:** Comfortzone hoogproductieve koe: -4 tot 18 graden Celsius * Warmteafgifte kost geen energie Thermo neutrale zone koe: -10 tot -4 en 18 tot 22 graden Celsius * Warmteafgifte kost wel energie **Hittestress:** Koe kan warmte niet kwijt raken en gaat minder eten. **Koude stress:** Jongvee en droge koeien (geven geen melk) hebben hier soms last van **Bezettingsgraad:** * De bezittingsgraad is het aantal dieren per m2 hokoppervlak * Bezittingsgraad laag: Dieren kruipen op elkaar omdat ze koud zijn (leidt tot hogere voerkosten) * Bezettingsgraad hoog: Hoog waterverbruik, rangordeproblemen, verspilling van voer en water, verhoogde voerkosten en meer verspilling en meer onrust. **Wat is belangrijk voor de huisvesting van een dier?** * Natuurlijk gedrag kunnen vertonen * Eisen van het dier (nodig voor goed welzijn) * Eisen van de eigenaar (productie) * Hygiene (welzijn van het dier en productie) * Efficientie **Tijdbesteding van een melkkoe:** Grazen: 9 uur per dag Liggen en herkauwen: 8,5 uur per dag Staan en herkauwen: 3,5 uur per dag Lopen: 2 uur per dag Drinken: 1 uur per dag ====Verschillende huisvestingsmogelijkheden==== **Loop- of ligboxstal:** Meest voorkomende vorm. **Groepstal:** * Groepsstal waarbij dieren aan de hals worden gebonden. * Verboden in Nederland **Pot- of heuvelstal:** * Boeren met weinig dieren * Grote kamer met stro waar de koeien in rondlopen **Hellingstal:** * Niet veel voorkomend in Nederland * Met name bij vleesvee * Besparing op stro **Gangbaar:** Wat veel voorkomt of wordt gebruikt. Veranderd met de tijd. **Koeien in de wei:** * Optimale temperatuur is niet te regulieren * Temperatuur buiten kan te warm zijn, dan staan de koeien binnen * Meeste weilanden hebben te weinig schaduw