Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

--- zen:jaar_1:periode_2:rund [2021/12/11 08:18] – zenv
+++ zen:jaar_1:periode_2:rund [2021/12/13 08:18] (current) – [Huisvesting] zenv
@@ Line 4: / Line 4: @@
 Waarom runderen worden gehouden is veranderd over tijd:
-**Lastdieren:** Het trekken van ploegen. Doen hard werk. Helpen boeren.
+  * **Lastdieren:** Het trekken van ploegen. Doen hard werk. Helpen boeren.
-**Hobbydieren:** Gehouden voor als hobby.
+  * **Hobbydieren:** Gehouden voor als hobby.
-**Graasdieren:** Worden gehouden voor gegrazing,
+  * **Graasdieren:** Worden gehouden voor gegrazing,
-**Productiedieren:** Worden gehouden voor het leveren van melk en vlees.
+  * **Productiedieren:** Worden gehouden voor het leveren van melk en vlees.
-==Geschiedenis==
+===Geschiedenis===
 Koeien zijn lang kleiner gefokt, omdat er werd gedacht dat er dan meer dieren konden worden gehouden. Tegenwoordig zijn koeien weer groter gefokt.
-==Verschillende soorten==
+====Verschillende soorten====
 Ongeveer 1000 verschillende rundveerassen.
 Verschillende soorten hebben verschillende doelen.
-**Melkkoe:** Levert zuivel.
+  * **Melkkoe:** Levert zuivel.
-**Vleeskoe:** Levert vlees.
+  * **Vleeskoe:** Levert vlees.
-**Dubbeldoelkoe:** Kan vlees en zuivel leveren.
+  * **Dubbeldoelkoe:** Kan vlees en zuivel leveren.
-**Hobbykoe:** Gehouden door liefhebbers. Produceren niet.
+  * **Hobbykoe:** Gehouden door liefhebbers. Produceren niet.
-===Veehouderijen===
+=====Veehouderijen=====
-==Melkveehouderij:==
+====Melkveehouderij:====
 Hier wordt melk geproduceerd voor de consumptie.
@@ Line 42: / Line 42: @@
   * Fokken voor veel melkproductie
-==Vleeshouderij:==
+Melkkoeien zijn breder bij de heupen dan bij de schouders.
-Dieren worden grootgebracht voor de slacht.
+====Vleeshouderij:====
+  * Dieren worden grootgebracht voor de slacht.
+  * Gefokt op meer massa.
+  * Vleeskoeien hebben een vierkant bovenaanzicht.
+====Verzorging====
+**Dagelijkse verzorging:**
+  * Voeren
+  * Vers drinkwater geven
+  * Melken
+  * Stalverzorging
+**Periodieke verzorging:**
+  * Vachtverzorging
+  * Klauwverzorging
+  * Stalverzorging
+  * Vaccineren en ontwormen
+====Voeding====
+Spijsvertering:
+  * Koeien hebben 4 magen
+    * Pens
+    * Netmaag
+    * Boekmaag
+    * Lebmaag ('echte' maag)
+  * Koeien zijn herkauwers
+  * In de pens zitten micro-organismen die helpen met verteren.
+Een koe eet voornamelijk **ruwvoer**:
+  * Gras (kuil)
+  * Ruwe mais
+  * Hoor
+  * Stro
+**Krachtvoer** is aanvulling in het voer:
+  * Brok
+  * Maismeel
+Gevaarlijk voor een koe zijn Jacobskruiskruid en stinkende gouwe.
+====Voortplanting====
+Geslachtsrijp: 15 maanden
+Cyclus: Om de 21 dagen
+Dekking: Kunstmatige inseminatie of natuurlijk.
+Draagtijd: 9 maanden
+Aantal jong: 1 kalf
+Spenen: 8 tot 9 weken
+  * Vleeskalfjes blijven langer bij de moeder staan (geen competitie om melk)
+Vrouw: Koe
+Man: Stier
+Gecastreerde man: Os
+Jong: Kalf
+  * Jonge vrouw: Vaarskalf
+  * Jonge man: Stierkalf
+jaar oud: Pink
+maanden oud: Vaars
+====APT====
+  * Ademhaling 10 - 30 per minuut
+  * Pols 50 - 80 per minuut
+  * Temperatuur 38 - 39 Celcius
+Zieken runderen zonderen zich af van de groep.
+====Body Condition Score====
+**AFBEELDING BCS KOE**
+=====Natuurlijk gedrag=====
+Wat is normaal gedrag?
+  * Kudde heeft grotendeels vaste **rangorde**
+  * Een rund kan **50 tot 70 individuen herkennen**
+  * Groepen van **10 tot 40** zijn optimaal
+  * Binnen grote groepen ontstaan subgroepen
+Rangorde is afhankelijk van:
+  * Fysieke factoren
+    * Leeftijd
+    * Lichaamsgewicht
+    * Grootte
+    * Stand en omvang horens
+  * Karaktereigenschappen
+    * Temperament
+    * Zelfvertrouwen
+Rangorde wordt bepaald door:
+  * Rangorde gevechten
+  * Dreigen, imponeren en aanvallen
+  * >80% van de gevechten zijn tussen runderen van vergelijkbare positie in de rangorde
+  * Meeste confrontaties duren maximaal 1 minuut
+  * Als toeschouwer moet je afstand houden en wachten tot het over is
+Sociale rangorde:
+  * Vriendschappen voor het leven
+  * Is gedurende lange tijd stabiel
+  * Ontstaat vaak al tijdens opfok
+  * Of door familiebanden
+Synchroniseren: Koeien doen tegelijkertijd hetzelfde. Grazen, slapen, lopen, etc. Staan ook vaak dezelfde kant op. Ranorde heeft hier invloed op.
+Personal space:
+Koeien hebben een persoonlijke ruimte.
+  * Vreemdelingen mogen niet in deze ruimte, dat kan leiden tot vluchten of aanvallen.
+  * Vrienden mogen in de persoonlijke ruimte komen.
+  * Grootte van de persoonlijke ruimte hangt af van verschillende factoren
+    * Leeftijd
+    * Ras
+    * Paren
+===Lichaamstaal===
+Staarthouding:
+  * Losjes omlaag: Ontspannen
+  * Buiging of knik: Speels
+  * Geklemd tussen achterpoten: Angstig
+  * Stuk van het lichaam af: Agressie
+  * Opzij gedragen: Tochtig
+  * Staart omhoog en springen: Dolblij
+=====Verschillende Rundveehouderijen=====
+===Melkveebedrijf:===
+  * Vrouwelijke dieren met jongvee
+  * 30% van de volwassen melkkoeien worden vervangen door jonge dieren
+  * Productie is ongeveer 8000kg melk per jaar
+  * Jaarlijks kalf: Overschot mannelijke dieren
+===Vleesstierenbedrijf:===
+Stierkalveren op leeftijd van 1 week
+- 16 maanden slachtrijp maken
+Eindgewicht is 600kg
+===Vleeskalverenbedrijf:===
+  * Ook wel kalvermesterij genoemd
+  * Overgrote deel van alle kalveren
+  * Leeftijd 1 week
+  * In 6 maanden vetmesten
+  * Eindgewicht is 250 - 300kg
+  * Wit vlees
+====Huisvesting====
+**Goede huisvesting:**
+  * Fysiek en fysiologische comfort
+  * Rust- en ligcomfort
+  * Bewegingsgemak
+  * Thermocomfort
+**Comfortabel klimaat:**
+  * Optimaal stalklimaat voor betere voeropname en lichaamsfunctie
+  * Denk aan
+    * Temperatuur
+    * Bezittingsgraad
+    * Relatieve luchtvochtigheid
+**Temperatuur:**
+Comfortzone versus thermo neutrale zone
+  * Comfortzone: Binnen deze temperatuurzone kan het dier zichzelf redden.
+  * Thermo neutrale zone: Binnen deze temperatuur heeft het dier middelen nodig om zichzelf te redden.
+    * Meer voer
+    * Kachel
+    * Meer beweging
+    * Meer ventilatie
+    * Etc.
+**Thermocomfort:**
+Comfortzone hoogproductieve koe: -4 tot 18 graden Celsius
+  * Warmteafgifte kost geen energie
+Thermo neutrale zone koe: -10 tot -4 en 18 tot 22 graden Celsius
+  * Warmteafgifte kost wel energie
+**Hittestress:** Koe kan warmte niet kwijt raken en gaat minder eten.
+**Koude stress:** Jongvee en droge koeien (geven geen melk) hebben hier soms last van
+**Bezettingsgraad:**
+  * De bezittingsgraad is het aantal dieren per m2 hokoppervlak
+  * Bezittingsgraad laag: Dieren kruipen op elkaar omdat ze koud zijn (leidt tot hogere voerkosten)
+  * Bezettingsgraad hoog: Hoog waterverbruik, rangordeproblemen, verspilling van voer en water, verhoogde voerkosten en meer verspilling en meer onrust.
+**Wat is belangrijk voor de huisvesting van een dier?**
+  * Natuurlijk gedrag kunnen vertonen
+  * Eisen van het dier (nodig voor goed welzijn)
+  * Eisen van de eigenaar (productie)
+  * Hygiene (welzijn van het dier en productie)
+  * Efficientie
+**Tijdbesteding van een melkkoe:**
+Grazen: 9 uur per dag
+Liggen en herkauwen: 8,5 uur per dag
+Staan en herkauwen: 3,5 uur per dag
+Lopen: 2 uur per dag
+Drinken: 1 uur per dag
+====Verschillende huisvestingsmogelijkheden====
+**Loop- of ligboxstal:** Meest voorkomende vorm.
+**Groepstal:**
+  * Groepsstal waarbij dieren aan de hals worden gebonden.
+  * Verboden in Nederland
+**Pot- of heuvelstal:**
+  * Boeren met weinig dieren
+  * Grote kamer met stro waar de koeien in rondlopen
+**Hellingstal:**
+  * Niet veel voorkomend in Nederland
+  * Met name bij vleesvee
+  * Besparing op stro
+**Gangbaar:** Wat veel voorkomt of wordt gebruikt. Veranderd met de tijd.
+**Koeien in de wei:**
+  * Optimale temperatuur is niet te regulieren
+  * Temperatuur buiten kan te warm zijn, dan staan de koeien binnen
+  * Meeste weilanden hebben te weinig schaduw